Jason (21) zat ruim een jaar in meerdere instellingen voor gesloten jeugdhulp. Hij werd er naar eigen zeggen niet beter van. In de landelijke media heeft hij dit punt duidelijk gemaakt door te zeggen dat de gesloten jeugdhulp afgeschaft moet worden. Promovendus Maria de Jong-de Kruijf, spreker van de studiedag ‘‘Gesloten jeugdhulp: toekomstbestendig?’’, onderzocht het hoe en waarom van deze vorm van jeugdhulp en verdedigde 7 maart haar proefschrift.

Gesloten jeugdhulp

Het gesloten jeugdrecht bestaat in Nederland sinds 2008. Vóór 2008 werden kinderen met heftige problematiek die geen hulp wilden ontvangen, samen met strafrechtelijke jongeren, in een justitiële jeugdinrichting geplaatst. Hedendaags kunnen kinderrechters deze problematieke kinderen in een gesloten instelling plaatsen. 'Er zijn al langer zorgen over tekortschietende hulp aan depressieve kinderen in de gesloten jeugdhulp en – helaas – het aantal zelfdodingen binnen de gesloten jeugdhulp', zegt De Jong-de Kruijf. 'Terwijl de gesloten jeugdhulp bij uitstek een veilige plek zou moeten zijn voor jongeren die zeer intensieve hulp nodig hebben.'

‘Hoe komt een kinderrechter tot de beslissing om gesloten jeugdhulp op te leggen?’ Die vraag intrigeerde De Jong-de Kruijf. Het is een grote beslissing die vaak genomen wordt. In 2017 was er bijvoorbeeld sprake van 1.916 plaatsingen. Tijdens haar onderzoek sprak ze veel kinderen in de gesloten jeugdhulp. Vragen die ze stelde gingen onder meer over hoe ze zelf konden uitleggen waarom ze daar geplaatst waren, en hoe ze de geslotenheid van de plaatsing ervaren. Ook heeft ze 200 jaar historie van de gesloten jeugdhulp in kaart gebracht. Ze kreeg inzicht in wie de beslissing nam om een kind in een gesloten inrichting te plaatsen, en hoe de plaatsing in de rechtspraak werd gelegitimeerd.

Daarnaast heeft ze zich verdiept in de kinderrechten. 'In het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens staat dat je kinderen mag opsluiten, met het doel toe te zien op hun opvoeding'. De plaatsing in gesloten jeugdhulp moet altijd worden getoetst aan de doelmatigheid van de plaatsing. Opsluiten mag, maar slechts onder strenge voorwaarden. Daarnaast geven het VN-Kinderrechtenverdrag en andere rechtsbronnen aan dat de opsluiting slechts bij uitzondering, als laatste maatregel en voor de kortst mogelijke duur mag worden toegepast. De Jong-de Kruijf: ‘Ik heb een kinder- en mensenrechten toetsingskader opgesteld waaraan de afweging of een gesloten plaatsing gerechtvaardigd is, getoetst kan worden.'

Dit kader heeft ze naast alle 586 rechterlijke uitspraken in de eerste tien jaar van de gesloten jeugdhulp gelegd. 'Het jurisprudentieonderzoek laat zien dat de rechterlijke motivering eerder probleembeschrijvend van aard is dan doel- en oplossingsgericht. Hieruit kan worden geconcludeerd dat kinderrechters met name aan het noodzaakscriterium toetsen en in veel mindere mate aan het doelmatigheidscriterium. Dit is met name problematisch wanneer er een verlengingsbeslissing wordt genomen.' Vaak is het bij de motivering van de rechter van doorslaggevend belang dat er geen gepast alternatief is voor een gesloten plaatsing. Maar wat is een passende behandeling? De functie van een gesloten plaatsing is het creëren van stabiliteit en rust. Voldoet een gesloten plaatsing wel aan het rechtmatigheidsvereiste wanneer de behandeling niet meer blijkt in te houden dan deze functies?

De conclusie van de Jong- de Kruijf over gesloten jeugdhulp

De conclusie van de Jong-de Kruijf is dat de gesloten jeugdhulp in Nederland vooral wordt opgelegd vanwege een gebrek aan passende en realistische alternatieven in de kinder- en jeugdpsychiatrie, gespecialiseerde pleegzorg en andere vormen van jeugdbescherming en jeugdhulp. Ze beveelt aan om het aantal plaatsingen in de gesloten jeugdhulp te halveren. Daarnaast moet in de wet geregeld worden dat een machtiging voor gesloten jeugdhulp maximaal een half jaar kan worden opgelegd. Ook vindt ze dat kinderrechters meer vrijheid moeten krijgen. Momenteel kan een kinderrechter een verzoek om een plaatsing in gesloten jeugdhulp afwijzen, voor een kortere duur toewijzen of geheel toewijzen. Wat haar betreft moet een kinderrechter ook kunnen kiezen uit de mogelijkheid om een kind te plaatsen in de jeugd-ggz of een ‘open’ uithuisplaatsing. Deze mogelijkheden vereisen echter dat er de komende jaren geïnvesteerd moet worden, en dat er realistische alternatieven voor gesloten jeugdhulp moeten komen.

Studiedag ‘Gesloten jeugdhulp: toekomstbestendig?’

Op maandag 27 mei 2019 organiseert de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden een juridisch congres rondom het thema gesloten jeugdhulp. Recent is een tweetal proefschriften verschenen over de gesloten jeugdhulp. Tijdens deze studiedag presenteren we de bevindingen uit de beide dissertaties over gesloten jeugdhulp, en reflecteren we vanuit verschillende perspectieven op deze bevindingen en aanbevelingen. Wij nodigen u daarom van harte uit deel te nemen aan dit congres. Meer informatie vindt u via deze link.